W DZIESIĄTĄ ROCZNICĘ ŚMIERCI
DYREKTORA ZBIGNIEWA DARGIELA
(1 IV 1948 – 14 VIII 2007)
DYREKTORA ZBIGNIEWA DARGIELA
(1 IV 1948 – 14 VIII 2007)
Dziesięć lat temu w
wigilię wielkiego maryjnego święta – Wniebowzięcia NMP –
umarł Dyrektor Zbigniew Dargiel, który uczył mnie, kim jest
Wniebowzięta.
Nie spotkalibyśmy się
– nauczyciele, uczniowie, ich rodzice – gdyby nas wszystkich nie
złączyła Jego osoba i tworzona przez Niego (z inicjatywy ks.
infułata Jana Sikorskiego, ówczesnego proboszcza) szkoła, Kolegium
św. Józefa przy Parafii św. Józefa Oblubieńca NMP na Kole. „Po
czyjejś śmierci odkrywamy to, co było w życiu zmarłego ukryte,
choć nie skrywane. I myślimy o nim do końca naszego życia” (ks.
January Budzisz, [Kazanie na pogrzebie Włodzimierza Kurkowskiego, 9
listopada 1998]). Kiedy, jak mówił Norwid, „odszedł ze świata
widzialnego, umarłszy” (Czarne kwiaty), możemy odkrywać,
w jaki sposób jednak pozostaje w świecie widzialnym. Szkołę,
którą powoływał do życia i którą z cichym entuzjazmem kierował
prawie dziesięć lat, do 2006 roku, w roku 2007 zlikwidowano. Czy
to znaczy, że ów dziesięcioletni trud był daremny?
Bynajmniej. Jeżeli z
tych wszystkich lat zostałoby w sercach uczniów, ich rodziców,
nauczycieli tylko jedno: pamięć, że godzi się, żeby dzień
zaczynać od dwóch minut modlitwy, i że mieliśmy szczęście
uczestniczyć w tej modlitwie przed wystawionym Najświętszym
Sakramentem tak często pod Jego przewodnictwem, to warto było, żeby
istniała szkoła i żebyśmy się wszyscy – nauczyciele, rodzice i
uczniowie – w niej spotkali. To zostało w nas, więc również w
świecie widzialnym.
Przypuszczam, że nie
tak Go bolało, jeśli się spóźniłem na lekcję, jak jeśli nie
stawiłem się na czas na tę poranną modlitwę. Ale chyba nigdy nie
zdarzyło mi się słyszeć z ust Dyrektora wyrzutu z powodu tego
albo innego zaniedbania. Dyrektor szanował wolność drugiego
człowieka - nawet gdy ten drugi niedobrze z niej korzystał.
Rozumiał, czego
dzisiaj brakuje młodym ludziom: naszej, dorosłych, obecności, a
zwłaszcza obecności rodziców, i umiał to z przejęciem tłumaczyć.
Opowiadał mi kiedyś o uczniach, którzy skarżyli się na brak
żywego zainteresowania ze strony własnego ojca: „Wolelibyśmy,
żeby nas nawet sprał; wtedy byśmy wiedzieli, że jesteśmy dla
niego ważni”. Nie miał własnych dzieci, jednak co jest dla
dzieci ważne (także dla tych, które kształcił i wychowywał w
swojej szkole – dzieci u progu dorosłości), rozumiał, jak mało
kto rozumie. I uczył o tym swojego nauczyciela.
Kiedy przyjmował mnie
do pracy, zapytał: „Czy pan jest katolikiem?”. A potem zapytał
drugi raz: „Czy pan jest na pewno katolikiem?”. Ciekawe: przez
czterdzieści lat, w kilkunastu szkołach, w których zdarzyło mi
się uczyć (połowa to były szkoły katolickie lub przynajmniej za
takie się uważały) żaden dyrektor nie zadał mi tego pytania –
tylko On. W ankiecie personalnej trzeba było wpisać nazwę swojej
parafii. I poczekać tydzień na decyzję – Dyrektor mógł w tym
czasie porozumieć się z moim proboszczem. Nie mam Mu tego za złe –
nie prowadził śledztwa, lecz troszczył się o losy powierzonych
sobie dusz. W czasach, gdy stanowczo zbyt rzadko, w szczególności w
szkołach, myśli się o celach własnego działania, On na pewno
myślał najpierw nie o punktach swoich uczniów na państwowym
„egzaminie”, ale o Celu.
Myślał konkretnie i
starannie. Kiedy miał wysłać swoich uczniów na ważną wystawę
do muzeum w Radomiu, kilka dni wcześniej zwiedził ją sam. Sto
kilometrów w jedną stronę, sto kilometrów z powrotem – brał
odpowiedzialność. I uczył jej, czasem w zaskakujący sposób. W
anonimowej ankiecie zapytał kiedyś swoich nauczycieli: „Czy
Pan/Pani się modli za swoich uczniów?”. Przez czterdzieści lat i
tego pytania nie zadał mi żaden inny dyrektor.
Z mieszaniną trwogi,
gniewu i chyba dyskretnego szyderstwa opowiadał o zebraniu, na
którym jakiś mędrzec z kuratorium pouczał dyrektorów, że szkołę
trzeba „odhumanizować”. Sądził, że w dzisiejszym świecie,
pełnym technicznych i urzędniczych procedur i poddanym dyktatowi
działań praktycznych, brakuje młodym ludziom obycia z literaturą,
historią, całą wielką tradycją kultury, dziejami sztuki, łaciną
– tę zaliczał do najważniejszych przedmiotów szkolnej nauki.
Dlatego on – inżynier! – wbrew urzędowym trendom kierował
szkołę w stronę wiedzy humanistycznej – jakby częściowo
wyrzekał się tego, co stanowiło Jego własną specjalność i
zapewne przedmiot upodobania (choć trzeba pamiętać i o tym, że
ten inżynier studiował także teologię).
Ale trzeba pamiętać
również, że nie kierował się w ogóle upodobaniami czy ambicjami
osobistymi. Wśród wszystkich przełożonych, jakich zdarzyło mi
się mieć w życiu, był pod tym względem najwybitniejszy.
Jako inżynier
niewątpliwie znał się dobrze na działaniu różnych widzialnych
sił. Najważniejsze rzeczy miał jednak do powiedzenia o
niewidzialnych. Uczył o sile różańca, wymieniając historyczne
przykłady jego rewelacyjnej potęgi: Lepanto, Wiedeń, Radzymin.
Odmawiał różaniec z nauczycielami i uczniami, którzy chcieli Mu
towarzyszyć, w czasie długiej przerwy w szkole.
Wiele milczał. Na
pewno wiele przemilczał – nie z obojętności, tylko dlatego, że
w zgiełku trudno się porozumieć i nie sposób z należytą czcią
odnosić się do tego, co wielkie i święte. Dawał przykład
skupienia.
Skupienia, ale nie
oderwania od ziemi. Nie przestawał stąpać po niej pewnie
odmierzonym krokiem ani zauważać ludzi i ich ziemskich potrzeb i
zobowiązań. Kiedyś, gdy szkoła przeżywała finansowe trudności,
dla dotrzymania terminu wypłacił mi pensję z własnego portfela.
Stąpał po ziemi, ale z wzrokiem wpatrzonym w niebo – i uczył nas
zwracać wzrok ku niebu.
Cyprian Norwid w
poemacie Assunta – co można przetłumaczyć jako
‘podniesiona’, ‘wyniesiona w górę’, ‘wniebowzięta’
(J.W. Gomulicki) – mówi:
Niech
gardzą jedni wszystkiem dla rozumu,
A
im przeciwni - dla uczucia wszystkiem.
[...]
Ja
nie z tych waśni me natchnienia czerpię –
I
w górę patrzę – nie tylko wokoło:
Znać
się mnie nie dość – ja się nadto cierpię,
Samotne
moje ocierając czoło;
Aż
spocznie kędyś jak żniwo na sierpie,
Który
podzwania rączo i wesoło –
Pomnąc,
że gdzie są bezmowne
cierpienia,
Są
wniebogłosy... bo są – przemilczenia...
Assunta,
Pisma wszystkie,
III
294
Bohater
poematu Norwida nie patrzy więc wokół siebie ani w głąb siebie,
tylko w górę – ku niebu. To spojrzenie rozwiązuje bolesne
pytania i upewnia, że cierpienia nie przekreślają ładu świata,
bo ład ten ma fundament w niebie, i że „Są wniebogłosy... bo są
– przemilczenia...”: cierpienie „bezmowne”
– a więc niewyrażane słowami i może nawet niedające się
wyrazić w mowie, niewymowne – staje się, właśnie dlatego, że
milczące („bo są przemilczenia”), modlitwą – „wniebogłosem”,
głosem idącym „w niebo”. Tam zaś, w niebie, owo ziemskie
milczenie rozbrzmiewa bardzo donośnie („wniebogłosy”). Kto umie
jak Norwidowski Pielgrzym już za życia ziemskiego „w nieba łonie
trw[ać]” (Pielgrzym),
ten wie, że nie musi krzyczeć, żeby go tam usłyszano.
Codzienne
gazety, zajęte codziennymi awanturami, nie pisały przed dziesięciu
laty o śmierci Dyrektora – i zapewne nie wspomną o rocznicy,
którą obchodzimy. Czy to znaczy, że prace Dyrektora były
nieważne? Bynajmniej. Poza historią widzialną dzieje świata płyną
innym, skrytym nurtem. Należą doń trudy bez poklasku, prace
artystów lekceważonych i myślicieli nierozumianych, poświęcenia
pozbawione rozgłosu. „Zdarza się bowiem, że ktoś jest mężem
boskim, a nie zostaje przez nikogo zauważony” – czytamy u Marka
Aureliusza (Rozmyślania,
VII, 67). Norwid – myśliciel chrześcijański – powiedziałby:
przez nikogo –
z wyjątkiem Boga – i dodałby, że za „bramą” (Do
Stanisławy Hornowskiej)
„odsłonią się pomniki niewidzialne i mauzolea, których nie
dotyka się przechodzień” (List
do Marii Trębickiej z sierpnia 1856 roku,
PW VIII
282).
Do
czasu nie znamy wielu, zapewne większości, imion ludzi cichych i
niezłomnych, którzy swoją niezachwianą wiarą, modlitwą,
wytrwałą pracą ocalają ludzkość i podtrzymują ład świata, a
sobie samym wystawiają pomniki niewidzialne dla ludzkich oczu.
Zaiste,
wiele tam jest do roboty, gdzie należałoby każdą myśl na swoim
miejscu postawić – a szczęśliwy
jest, komu udało się choć z jedną tak uczynić.
Temu oddane to będzie, kiedy odsłonią się pomniki niewidzialne i
mauzolea, których nie dotyka się przechodzień, i kiedy stanie się
to z historią prac i poświęceń [...]. (List
do Marii Trębickiej...)
Nie
sposób wątpić, że niewidzialny pomnik Dyrektora zalśni wówczas
szczególnie jasnym blaskiem.
STANISŁAW
FALKOWSKI
